Oltalama (phishing) e-postası nasıl anlaşılır?

Neden işe yarıyor?

Dolandırıcılar korku ve aciliyet kullanır: "Hesabınız 24 saat içinde kapanacak", "Kartınızda şüpheli işlem var", "Paketiniz teslim edilemedi". Amaç, düşünmeden tıklamanızı sağlamaktır. Mesaj sizi telaşlandırıyorsa durun ve kontrol edin.

Gönderen adresine bakın

Ekranda görünen ad sahte olabilir. "Garanti BBVA" yazan bir mail aslında rastgele bir adresten gelebilir. Gönderenin adına tıklayıp gerçek e-posta adresini görün. Alan adı kurumun kendi alan adı mı, yoksa benzeri mi? Örneğin "bankam-guvenlik.com" veya harf değiştirilmiş "turkiye-pttt.net" gibi adresler sahtedir.

Bağlantının üzerine gelin, tıklamayın

Fareyi bağlantının üzerine getirin. Tarayıcının sol altında gerçek adres belirir. Telefonda bağlantıya uzun basın. Yazan metinle adres uyuşmuyorsa bağlantı sahtedir. Emin değilseniz bağlantıyı kullanmayın. Kurumun sitesini tarayıcıya kendiniz yazın veya resmi uygulamasını açın.

Güvenilmeyecek ekler

• .html ve .htm: sahte giriş sayfası olarak açılır.
• .zip, .rar ve .iso: içinde zararlı program taşıyabilir.
• Makro içeren Office dosyaları (.docm, .xlsm) veya "İçeriği etkinleştir" isteyen belgeler.
• .exe, .scr, .js: doğrudan program çalıştırır.
• Maildeki QR kodlar: telefonla okutunca sizi sahte siteye götürür.

Beklemediğiniz bir fatura veya "ödeme dekontu" eki özellikle şüphelidir.

Türkiye'de sık görülen temalar

Sahte e-fatura ve fatura hatırlatması, kargo takip ve "adres eksik" mesajları, banka kart ve hesap uyarıları, e-Devlet ve vergi iadesi, PTT ve gümrük ücreti, trafik cezası bildirimi. Bu kurumlar mail ile ödeme veya giriş istemez. Ücret çıktığını düşünürseniz kurumun uygulamasından kontrol edin.

Yazım ve hitap ipuçları

"Sayın müşterimiz" gibi genel hitap, bozuk Türkçe ve garip karakterler uyarı işaretidir. Ancak bunlara güvenmeyin. Günümüzde sahte mailler çoğunlukla kusursuz yazılır, gerçek logolar kullanır. Temiz görünen mail güvenli olmak zorunda değildir.

Hızlı kontrol listesi

1. Beklediğim bir mail mi, yoksa beni acele ettiriyor mu?
2. Gönderenin gerçek adresi kurumun alan adıyla aynı mı?
3. Bağlantının üzerine gelince çıkan adres doğru mu?
4. Ek riskli bir türde mi veya beklemediğim bir ek mi?
5. Şifre, kart bilgisi veya kod mu istiyor?
6. Şüphem varsa kurumu kendi bildiğim numaradan veya uygulamasından mı kontrol ettim?

Tıkladıysanız ne yapmalısınız?

Sakin kalın ve sırayla ilerleyin.

1. Başka bir cihazdan (örneğin telefon) ilgili hesabın şifresini değiştirin. Aynı şifreyi kullandığınız diğer hesapları da.
2. İki adımlı doğrulamayı açın.
3. Kart bilgisi girdiyseniz bankanızı resmi numarasından arayıp kartı kapattırın.
4. Bir dosya açtıysanız Windows Güvenliği'nden tam tarama yapın.
5. Şifrenizi girdiğiniz hesapta bilmediğiniz oturumları ve yönlendirme kurallarını kontrol edin.

Nasıl bildirilir?

Gmail'de mesajı açıp üç nokta > "Kimlik avı bildir" deyin. Outlook'ta "Bildir" > "Kimlik avı bildir" seçin. Banka adına gelen maili bankanızın resmi bildirim kanalına iletin. Sonra maili silin.